Zenbat denbora dagoen herentzia bat onartzeko edo hari uko egiteko: lege-gida Bizkaian
Jarauntsia onartzeko edo hari uko egiteko zenbat denbora dagoen jakitea funtsezkoa da erabaki informatu bat hartzeko eta lege- edo zerga-arazoak saihesteko. Pertsona bat hil ondoren, jaraunsleek, ondasunen banaketa ez ezik, haren ondarean eragina izan dezaketen zorrak eta betebeharrak ere baloratu behar dituzte. Nahiz eta legeria erkideak ez duen epe orokorrik ezartzen erabakitzeko, Bizkaian Euskal Zuzenbide Zibilari buruzko 5/2015 Legeak eta Bizkaiko Foru Ogasunaren araudi fiskalak baldintzatzen dute, oinordetzen gaineko zerga likidatzeko epe zehatzak ezartzen baitituzte.
Jarauntsia onartzeko edo hari uko egiteko epe orokorra
Bizkaian, 5/2015 Legearen arabera, ez dago epe orokor finkorik jarauntsia onartzeko edo hari uko egiteko, errekerimendu formal bat egon ezean; puntu horretan, zuzenbide erkideko irizpide bera aplikatzen da.
Notario-errekerimendua edo errekerimendu judiziala: 30 eguneko epea
Jaraunsle, hartzekodun edo legatu-hartzaile batek errekerimendu formala aurkezten badu notarioaren edo epailearen aurrean (notario-interpelazioa edo interpelatio in iure esaten zaio), 30 egun naturaleko gehieneko epea ezartzen da jaraunsleak jarauntsia onar dezan edo jarauntsiari uko egin diezaion. Epe horretan erantzuten ez badu, jarauntsia modu huts eta sinplean onartu duela ulertuko da.
Oinordetzen gaineko zergaren likidazio-epea
Jarauntsiari buruzko erabakiak muga finkorik ez badu ere, presio praktiko bat dago: oinordetzen eta dohaintzen gaineko zerga 6 hilabeteko epean likidatu behar da, kausatzailea hiltzen denetik zenbatzen hasita (beste 6 hilabete luzatzeko aukerarekin, aldez aurretik eskatzen bada). Horrek, zeharka, erabakiaren presa baldintzatzen du, erantzunik ezak errekarguak edo zehapen fiskalak ekar ditzakeelako epeak ez betetzeagatik.
Onartzeko edo uko egiteko akzioaren preskripzioa: 5 urteko epea
Bizkaian, Euskal Zuzenbide Zibilak (5/2015 Legea) ez du preskripzio-epe espezifikorik ezartzen herentzia bat onartzeko edo hari uko egiteko. Euskal araudian berariaz arautu ezean, Kode Zibilean aurreikusitako akzio pertsonalen preskripzio-epe orokorra aplikatzen da, gaur egun 5 urtekoa, salbu eta ondasun tronkalen kasuan; kasu horretan, tronkalekotasun-eskubideak baliatzeko epe eta baldintza bereziak egon daitezke.
Epeak eta berezitasunak Bizkaian
Bizkaian, jarauntsia onartzeko edo hari uko egiteko epeak Euskal Zuzenbide Zibilak (5/2015 Legea) eta Bizkaiko Foru Ogasunaren zerga-araudiak arautzen dituzte, zeinak ñabardura garrantzitsuak sartzen baititu araubide erkidearen aldean.
Onartzeko edo uko egiteko legezko epea
Estatuko gainerako erkidegoetan bezala, ez dago erabakitzeko epe finko orokorrik, errekerimendu formalik ez badago behintzat.
Jaraunsle, hartzekodun edo legatu-hartzaile batek notario-errekerimendua edo errekerimendu judiziala aurkezten badu, 30 egun naturaleko epea izango du onarpena edo ukoa adierazteko. Erantzuten ez bada, onarpen huts eta sinpletzat hartuko da, arrazoi justifikaturik ez badago.
Zerga-epea: oinordetzen gaineko zerga Bizkaian
- Likidazioa aurkezteko epea 6 hilabetekoa da, heriotzaren egunetik zenbatzen hasita.
- Beste 6 hilabeteko luzapena eska daiteke, lehenengo 5 hilabeteetan eskatzen bada.
- Ez-betetzeak errekarguak, interesak eta zehapenak dakartza.
Tronkalekotasunaren inpaktua
Bizkaian, ondasun tronkalak baldin badaude, 5/2015 Legearen 61.etik 78.era arteko artikuluen arabera, onarpena edo uko egitea baldintzatu dezake ondasunaren jatorrizko lerroko laugarren gradura arteko ahaideek jarauntsirako duten lehentasunezko eskubideak, eta horrek prozesua luza dezake, tronkalekotasunak ukitutako guztiak lokalizatu behar direlako eta haiei hitzordua eman.
Estrategia praktikoa
Onartzeko edo uko egiteko epe orokorrik ez badago ere, Bizkaian komeni da erabakia 6 hilabete baino lehen hartzea, zerga-likidazioa garaiz aurkeztu ahal izateko eta errekarguak saihesteko.
Jaraunspen konplexuetan edo ondasun tronkalak daudenean, inbentarioa eta abokatu espezializatu batekin kontsulta lehenbailehen hasteak prozesua arintzen du eta gatazkak prebenitzen ditu.
Utzi zure herentzia adituen esku eta ahaztu tramiteak. Zure ondoan egongo gara emaitzarik onena lortu arte.
Jarauntsia onartzea: modalitate eta epe inplizituak
Bizkaian, estatuko gainerako lurraldeetan bezala, jarauntsia bi modutan onar daiteke, eta horietako bakoitzak ondorio eta epe inplizituak ditu, ezagutu beharrekoak.
Onarpen huts eta sinplea
Modurik ohikoena da, baita arriskutsuena ere, kausatzailearen ondare-egoera zehatz-mehatz ezagutzen ez bada. Jaraunsleak bere gain hartzen ditu jarauntsiko ondasun, eskubide eta zor guztiak, eta bere ondare pertsonalarekin ere erantzuten du zorrak jarauntsitako ondasunak baino handiagoak badira.
Ez dago epe finkorik onarpen hori formalizatzeko, errekerimendua egon ezean (30 egun), baina praktikan Bizkaiko Foru Ogasunak ezarritako epeetan oinordetzen gaineko zerga likidatzeko betebeharrak agintzen du.
Inbentario-onuraren araberako onarpena
Modalitate horrek jaraunslea babesten du, jarauntsiko ondasunen baliora mugatzen baitu zorrengatik duen erantzukizuna.
Onura horri heldu ahal izateko, jaraunsleak Prozedura Zibilaren Legean eta Kode Zibilean –modu osagarrian aplikatzen dira Bizkaian– aurreikusitako epeak bete behar ditu, eta inbentarioa eratzeko eskatuko du notario-errekerimendua egin eta hurrengo 30 egunetan, edo, halakorik ez badago, jarauntsia onartzeko borondatea adierazi eta hurrengo 30 egunetan.
Inbentario-onura hautatzea bereziki gomendagarria da balizko zorrak, baloratzen zailak diren ondasunak edo enpresa-ondareak dituzten jarauntsietan, denbora gehigarria ematen baitu herentziaren benetako neurria ezagutzeko, arriskuak hartu aurretik.
Jarauntsiari uko egitea: betekizunak eta ondorioak
Bizkaian herentzia bati uko egitea berehalako ondorio juridikoak dituen erabakia da, eta, kasu gehienetan, behin betikoak. Egoera jakin batzuetan aukerarik zuhurrena izan daitekeen arren, funtsezkoa da ondo jakitea zer betekizun formal, epe eta ondorio dituen uko egiteak, bai uko-egileari berari dagokionez, bai gainerako oinordekoei dagokienez.
Uko egiteko epea eta noiz komeni den
Bizkaian, ez dago epe orokor finkorik jaraunspenari uko egiteko, notarioak edo epaileak errekerimendua egin ezean; kasu horretan, jaraunsleak 30 egun natural ditu erabakia adierazteko. Hala ere, oinordetzen gaineko zerga gehienez ere 6 hilabeteko epean (beste 6 hilabete luza daiteke) aurkeztu behar denez, gomendagarria da epe hori baino lehen erabakitzea.
Komeni da uko egitea jarauntsiko zorrek argi eta garbi gainditzen dutenean ondasunen balioa, edo gatazka familiarrak edo juridikoak daudenean, jaraunsle-posizioa ez hartzea aholkatzen dutenak.
Ezeztaezintasuna eta gainerako jaraunsleentzako ondorioak
Uko egitea notarioaren aurrean formalizatu behar da eskritura publiko bidez, eta ezeztaezina da, salbu eta frogatzen bada eskritura hori derrigortuta, doloz edo funtsezko oker batez eman zela. Behin eginda, uko-egileak jarauntsiko ondasun eta eskubideen gaineko eskubide oro galtzen du, eta horren zatia beste jaraunsle batzuei pasatzen zaie, legezko oinordetza-ordenaren edo testamentuan xedatutakoaren arabera.
Birbanaketa horrek nabarmen alda dezake banaketa, onartzen duten jaraunsleei mesede eginez eta, kasu batzuetan, hasieran aurreikusita ez zeuden ahaide batzuei jarauntsirako bidea emanez. Horregatik, garrantzitsua da eragin globala baloratzea uko egin aurretik.
Garaiz erabakitzeko gomendio praktikoak
Bizkaian jaraunspen bat onartzeko edo hari uko egiteko erabakia hartzea ez litzateke ausaz edo azken unerako utzi beharko. Epeak zorrotzak dira, lege-ondorioak itzulezinak izan daitezke eta, gainera, foru araudiak beste probintzia batzuetan ez dauden ñabardurak gehitzen ditu. Hasieratik kudeaketa egokia eginez gero, zehapenak, familia-gatazkak eta ondare-galerak saihesten dira. Jarraian, gomendio praktiko batzuk emango dizkizugu, segurtasunez eta ezarritako epeen barruan jarduten lagunduko dizutenak.
Noiz eskatu aholkularitza
Bizkaian, legezko epeak, zerga-betebeharrak eta foru zuzenbidearen berezitasunak konbinatuta, gomendagarria da aholkularitza juridiko espezializatua bilatzea heriotzaren unetik bertatik. Bizkaian jaraunspenetan aditua den abokatu batek identifika dezake ea ondasun tronkalik edo ezkutuko zorrik dagoen, edo komeni den jarauntsia inbentario-onuraren arabera onartzea edo hari uko egitea.
Nola saihestu zehapen eta errekargu fiskalak
Errekargu-iturri nagusia oinordetzen gaineko zergaren aurkezpena atzeratzea da. Hori saihesteko:
- Hasi dokumentazioa biltzen lehenbailehen.
- Eskatu luzapena lehenengo 5 hilabeteen barruan, 6 hilabetean likidatu ezin baduzu.
- Onarpena edo uko egitea zerga-aurkezpenarekin koordinatu, bi prozesuak batera joan daitezen.
Saihestu beharreko ohiko akatsak
- Zorrak ezagutu gabe jarauntsia onartzea: zure ondare pertsonala arriskuan jar dezake.
- Errekerimendurako epea igarotzen uztea: isilbidezko onarpena eragiten du.
- Familia-inpaktua kalkulatu gabe jarauntsiari uko egitea: banaketa alda dezake, eta nahi ez diren oinordekoei mesede egin.
- Tronkalekotasuna kontuan ez hartzea: esleipenaren zati bat baliogabetu dezake, senide batzuen lehentasun-eskubidea errespetatzen ez bada.
- Erabaki bat informatuta eta epe barruan hartzea da bermerik onena zure eskubideak babesteko eta ustekabeko gatazkak edo karga ekonomikoak saihesteko.
