Semea oinordetzatik kanpo uztea posible al da Bizkaian?
Euskal Zuzenbide Zibilak, Euskal Autonomia Erkidego osoan aplikagarria denak, testamentua egiteko askatasun zabala aitortzen du. Askatasun hori bereziki esanguratsua da Bizkaian, non ez dagoen legezko legitimarik Kode Zibilean bezala, eta lurralde gehienean ondarea askatasunez xedatu daitekeen, ondasun tronkalak direnean salbu. Horrek esan nahi du auzotartasun zibila euskaldundua duen guraso batek semea edo alaba oinordetzatik kanpo utz dezakeela, inolako arrazoirik azaldu beharrik gabe.
Artikulu honetan azalduko dizugu zehaztasunez nola funtzionatzen duen aukera horrek, zertan desberdintzen den erregimen orokorrarekin alderatuta eta zer ondorio izan ditzakeen bai testamentua egiten duen pertsonarentzat, bai oinordetzatik kanpo gera daitezkeen seme-alabentzat.
Desheredatzea Euskal Zuzenbide Zibilean eta haren aplikazioa Bizkaian
Euskal Zuzenbide Zibilaren 5/2015 Legeak testamentu bidezko xedapen askatasun osoa aitortzen du. Horrek esan nahi du ez dagoela legezko legitima derrigorturik, Kode Zibilean bezala, baizik eta zenbait kasutan legitima formal edo sinbolikoa baino ez dela aurreikusten. Ondorioz, testatzaileak seme edo alaba bat, batzuk edo guztiak oinordetzatik kanpo utz ditzake, bere erabakia arrazoitu beharrik gabe.
Estatuko eremu orokorrean gertatzen denaren aldean —non oinordeko behartuentzat derrigorrezko zatia gordetzen den—, Bizkaian ez dago seme-alaben artean oinordetza zati bat banatzeko betebeharrik. Askatasun horrek esan nahi du testatzaileak familiatik kanpoko oinordekoak izendatu, ondasunak modu ezberdinean banatu edo ondorengoak guztiz baztertu ditzakeela.
Zer alde dago gainerako Estatuarekin?
Autonomia-erkidego gehienetan Kode Zibila da aplikagarria, eta horrek legitimaren beharra ezartzen du: oinordetzaren zati bat (normalean bi herenen parekoa) seme-alabentzat gorde behar da derrigorrez, eta soilik kasu oso larrietan murriztu edo kendu daiteke, adibidez, tratu txarrak edo elikatze-betebeharra ukatzea gertatzen direnean.
Aitzitik, Bizkaian testatzaileak askatasun zabala du oinordekoak izendatzeko eta ondasunak banatzeko, salbu eta ondasun tronkaletan, non lege-mugak egon baitaitezke. Horrek esan nahi du:
Bizkaian ez da beharrezkoa seme edo alaba bat testamenduan baztertzeko arrazoirik ematea, ez baitago oinordetza-kuota gordetzeko betebeharrik.
Ez da beharrezkoa kausa zehatzak alegatzea.
Testatzaileak seme-alaba bati, hirugarren bati edo erakunde bati eman diezaioke bere ondarea.
Badago legezko legitima moduren bat Bizkaian?
Praktikan, ez. Euskal Zuzenbide Zibilak ez du ezartzen Kode Zibilekoaren moduko legitima zorrotzik. Horrek esan nahi du seme-alabek ezin dutela erreklamatu gutxieneko zatirik baldin eta testamendu baliozko batek baztertu baditu.
Hala ere, Bizkaiko Lurralde Historikoaren zenbait eremutan, tronkal-araubidea indarrean dago (adibidez, Lur Lauan), eta hor ondasun tronkalek muga batzuk izan ditzakete: halako ondasunek jatorrizko familia-lerroan jarraitu behar dute. Baina kasu horietatik kanpo, testamentua egiteko askatasuna erabatekoa da.
Beraz, Bizkaiko oinordetzetan, semea edo alaba oinordetzatik kanpo uztea guztiz baliozkoa eta legezkoa da, betiere testamentuaren forma eta baldintzak behar bezala errespetatzen badira.
Utzi zure herentzia adituen esku eta ahaztu tramiteak. Zure ondoan egongo gara emaitzarik onena lortu arte.
Bizkaian baliozkoak diren desheredatze-adibideak
Hona hemen Bizkaiko oinordetza-zuzenbideak ematen duen askatasun testamentarioa nola aplikatu daitekeen erakusten duten adibide praktiko batzuk:
Aita batek erabakitzen du bere ezkontideak jasoko duela ondarearen %100, seme-alabak kanpo utzita.
Ama batek bere ondasun guztiak ematen dizkio GKE edo fundazio bati, ondorengorik izendatu gabe.
Pertsona batek seme edo alaba bakarra izendatzen du oinordeko, besteak baztertuz inolako azalpenik eman gabe.
Kasu guztietan, baldin eta testamentua modu baliozkoan egina badago, erabakia guztiz legezkoa da, eta baztertutako seme-alabek ezin dute Kode Zibilean bezala legitimarik eskatu, salbu eta testamentuan baliogabetasun-arrazoiren bat frogatzen badute.
Desheredatutako semeak testamendua inpugna dezake?
Bizkaian desheredatzeko ez da arrazoirik edo justifikaziorik behar, baina testamentuak beti bete behar ditu lege-baldintza zehatzak. Horregatik, semea edo alaba ezin da oinordetza-eskubidea ukatzeagatik kexatu, baina bai testamentua inpugna dezake honako kasu hauetan:
Behartzea, engainua edo manipulazioa
Frogatzen bada testatzailea presionatua edo engainatua izan dela seme bat baztertzeko, testamentua baliogabe deklaratu daiteke.
Gaitasun mentalaren falta
Testamentua baliozkoa izango da testatzaileak gaitasun juridiko osoa bazuen bakarrik. Dementzia, Alzheimer edo bestelako gaixotasun larriak badaude, haren baliozkotasuna zalantzan jar daiteke.
Forma-akatsak
Testamentua gaizki eginda badago, sinadura, data edo notarioaren parte-hartzea bezalako baldintzak betetzen ez badira, forma-akatsengatik inpugna daiteke.
Laburbilduz, Bizkaian ezin da testamentua inpugnatu semea edo alaba desheredatu izanagatik bakarrik, baina bai egon daiteke inpugnatzeko arrazoia, baldin eta akats juridikoak edo baliogabetasun-kausek daude.
Zer hartu kontuan Bizkaian testamentua egitean?
Euskal Zuzenbide Zibilak ematen duen askatasun handiari esker, funtsezkoa da aholkularitza juridiko egokia izatea testamentua argi, balioz eta zure nahiei egokituta idazteko. Hona hemen gomendio nagusi batzuk:
Egiaztatu zure auzotartasun zibila: foru-zuzenbidea aplikatzen den ala ez horren araberakoa da.
Erabaki askatasunez, baina zuhurtziaz: legeak ahalbidetzen duen arren, desheredazio osoak familia-gatazkak sor ditzake.
Utzi zure borondatea argi jasota notarioaren aurrean egindako testamentu batean, ondarea nola banatu nahi duzun zehaztuz.
Aholkularitza juridikoaren garrantzia Bizkaiko oinordetzetan
Desheredazio edo banaketa desorekatu baten aurrean, ezinbestekoa da oinordetza-kudeaketan aditua den aholkulari baten laguntza izatea Bizkaian. Bai testamentua prestatzen ari bazara, bai baztertua izan den seme edo alaba bazara, garrantzitsua da:
Ulertzea Euskal Zuzenbide Zibilaren funtzionamendua eta Bizkaiko Foru Zuzenbidearen berezitasunak.
Testamentuaren baliozkotasuna bermatzea.
Inpugnatzeko oinarri juridikorik badagoen ebaluatzea.
Oinordetza onartzeko edo ukatzeko izapideak behar bezala egitea.
Herencias Bizkaia-n laguntza integrala eskaintzen dizugu: planifikazio oinordetzetik hasi eta zure oinordetza-eskubideen defentsaraino, beti profesionaltasun, enpatia eta gardentasun osoz.
