Bizkaian, nork hartzen du herentzia testamenturik ez badago?
Pertsona bat testamenturik egin gabe hiltzen denean, testamenturik gabeko oinordetza deritzona gertatzen da, eta legeak zehazten du nor den jaraunsle. Bizkaiaren kasuan, egoera hau Euskal Zuzenbide Zibilak arautzen du, 5/2015 Legean jasota dagoenak, eta Zuzenbide Zibil arruntarekin alderatuta berezitasun garrantzitsuak ezartzen ditu, bereziki forudun eremuetan, non Bizkaiko Foru Zuzenbidea ere indarrean dagoen. Artikulu honetan azalduko dizugu nola funtzionatzen duen testamenturik gabeko jaraunspen batek Bizkaian, nork duen jarauntsia jasotzeko eskubidea, oinordetzaren lege-ordenaren arabera, eta zer urrats egin behar diren jaraunspena behar bezala izapidetzeko.
Testamenturik gabeko oinordetzaren lege-esparrua Bizkaian
Bizkaiko herentziak Euskal Zuzenbide Zibilak arautzen ditu, 2015eko ekainaren 25eko 5/2015 Legean jasota dagoenak, Euskal Autonomia Erkidego osoan aplikagarria denak, eta Bizkaian berezitasunak ditu, forudun eremuetan aurreikusitako zuzenbide tronkalaren erregimenetik eratorriak. Araudi horrek araubide propioa ezartzen du testamentu bidezko oinordetzarako zein testamenturik gabekorako, familia-lotura zuzenei lehentasuna ematen dieten eta lurraldeko berezitasun historikoak errespetatzen dituzten irizpideekin, hala nola zuzenbide tronkala eremu jakin batzuetan.
Testamenturik ez dagoenean, 5/2015 Legean ezarritako oinordetzako lege-ordena aplikatzen da, hurbileneko familia-loturei lehentasuna emanez.
Jaraunsleen lege-ordena Bizkaian, testamenturik ez badago
Bizkaian, testamenturik gabeko jaraunspen batean, oinordetza-ordenak Euskal Zuzenbide Zibilari buruzko Legean ezarritakoari jarraitzen dio. Lege horrek ondasun tronkalak eta ez-tronkalak (hala dagokionean) bereizten ditu, eta senideen arteko banaketa ezartzen du, hildakoarekiko hurbiltasunaren arabera. Jarraian azalduko dizugu, urratsez urrats, nor den jaraunslea Bizkaian, testamenturik ez dagoenean.
Seme-alabak eta ondorengoak
Hildakoaren seme-alabak dira, neurri berean, jaraunsle izateko lehenengo deituak. Ez da bereizketarik egiten ezkontzako, ezkontzaz kanpoko edo adopzioko seme-alaben artean. Seme edo alabaren bat aurretik hil bada, haren partea bere ondorengoei eskualdatzen zaie (kausatzailearen bilobei), ordezkaritza-eskubidearen bidez.
Gurasoak eta aurrekoak
Ondorengorik ez badago, gurasoak eta aurrekoak dira hurrengo jaraunsleak. Bi gurasoak bizi badira, jarauntsia erdibana banatuko da. Bakarra bizi bada, dena jasotzen du.
Ezkontidea edo izatezko bikotekidea
Alarguna edo legez inskribatutako izatezko bikotekidea ez da nahitaezko jaraunslea, baina legeak aitortzen dio ohiko etxebizitzan bizitzeko eta hura eta bertan dauden altzariak erabiltzeko eskubidea, 5/2015 Legearen 52. artikuluaren arabera. Eskubide hori mantendu egiten da, baita formalizatu gabeko izatezko banantze kasuetan ere, heriotzaren unean elkarrekin bizi baziren.
Anai-arrebak, ilobak eta albokoak
Ondorengorik, aurrekorik eta ezkontiderik edo bikotekiderik ez badago, jarauntsia neba-arrebengana pasatzen da, eta horietakoren bat hil bada, haren seme-alabei (ilobak). Halakorik ere ez badago, legeak dei egiten die laugarren gradurainoko alboko gainerako ahaideei, lehengusuei adibidez.
Bizkaiko Foru Aldundia
Legezko jaraunslerik ez badago, kausatzailea bizi zen lurraldeko foru aldundia (kasu honetan, Bizkaikoa) abintestato jaraunsle bihurtzen da, 5/2015 Legearen 83. artikuluaren arabera.
Zer gertatzen da ondasun tronkalekin?
Bizkaiko Foru Zuzenbidearen berezitasunetako bat zuzenbide tronkala izenekoa da, lurraldeko forudun eremuetan aplikatzen dena —tradizionalki Lur Laua izenez ezagutzen direnetan—, non ondasunak jatorrizko familia-lerro berean mantendu behar diren. Araubide horrek ezartzen duenez, ondasun jakin batzuk –hala nola landa-higiezinak edo familia-jabetzak– jatorrizko familia-ildo beraren barruan eskualdatu behar dira.
Hildakoak ondasun tronkalak bazituen eta testamenturik egin ez bazuen, lehentasunezko oinordetza-arau bereziak aplikatzen dira senide tronkalen alde, hau da, kausatzailearen familia-tronko beretik datozenen alde. Horrek jaraunsleen ordena orokorra alda dezake, eta, horregatik, funtsezkoa da Bizkaian jaraunspenak izapidetzeko aholkularitza espezializatua izatea, akatsak eta gatazkak saihesteko.
Utzi zure herentzia adituen esku eta ahaztu tramiteak. Zure ondoan egongo gara emaitzarik onena lortu arte.
Jaraunsleak deklaratzeko prozedura
Bizkaian testamenturik gabeko jaraunspen batean, lehenik eta behin, abintestato jaraunsleak deklaratzeko akta eskatu behar da notarioaren aurrean, zeinak legez egiaztatzen baitu nor deituko den jarauntsia hartzera, legezko oinordetza-ordenaren arabera. Izapide formal horrek ematen dio legezko balioa jaraunsle-izaerari, eta oinordetzaren gaineko zergaren banaketarekin eta likidazioarekin aurrera jarraitzeko aukera ematen du.
Beharrezko dokumentazioa
Jaraunsle-deklarazioa hasteko, honako hauek aurkeztu behar dira:
- Kausatzailearen heriotza-ziurtagiria.
- Azken borondateen ziurtagiria.
- Familia-liburua edo ahaidetasuna egiaztatzen duten dokumentuak.
- Eskatzaileen NANa.
- Hildakoaren ondasunei buruzko eskriturak eta dokumentuak.
Notarioak dokumentazioa aztertuko du, eta lekukoak eskatu ahal izango ditu, beharrezkoa bada, bereziki familia-egiturari buruzko zalantzak daudenean.
Jarauntsia onartzea, banatzea edo hari uko egitea
Jaraunsleen deklarazioa egin ondoren, erabaki garrantzitsuak hartu behar dituzte:
Onarpena
Jarauntsi bat onartzeak esan nahi du hildakoaren ondasunak eta zorrak eskuratzea. Bizkaian, onarpen hutsa izan daiteke, edo inbentario-onuraren araberakoa, Notariotzaren Legeari jarraikiz, eta horrek mugatu egiten du jaraunsleak kausatzailearen zorretan duen ondare-erantzukizuna.
Uko egitea
Jarauntsiak onura baino betebehar gehiago dakartzala uste bada, formalki uko egin dakioke jarauntsiari notarioaren aurrean. Erabaki hori ezeztaezina da, eta bide ematen die lege-ordenaren ondorengo jaraunsleei.
Banaketa
Jaraunsle bat baino gehiago izanez gero, banaketa adostasunez egin daiteke, edo, elkar ulertu ezean, jarauntsia zatitzeko prozedura judizialaren bidez.
Oinordetzen gaineko aholkularitzaren garrantzia Bizkaian
Bizkaian testamenturik gabeko jaraunspena erraza dela eman dezake, baina foru zuzenbidea aplikatzeak, ondasun tronkalak egoteak edo jaraunsle posible batzuk batera agertzeak prozesua kudeaketa konplexu bihur dezake.
Gure aditu-taldea zure aliaturik onena izan daiteke Bilbon eta Bizkaia osoan zure jarauntsiak kudeatzeko orduan. Zure ondoan egongo gara prozesu osoan, honako hauetan laguntzen:
- Legezko jaraunsleak behar bezala identifikatzea.
- Deklarazioa notarioaren aurrean izapidetzea.
- Bizkaiko oinordetzen gaineko zerga kalkulatzea, aplikatu beharreko murrizketa guztiekin.
- Ondasunak segurtasun juridikoz banatzea.
- Jaraunsleen arteko gatazkak ebaztea.
Gure taldeak sakon ezagutzen du Bizkaiko foru zuzenbidea, eta horrelako oinordetzen kudeaketan espezializatuta dago. Bizkaian testamenturik gabeko herentzia batekin laguntza behar baduzu, zure ondoan gaude dena errazagoa, azkarragoa eta ustekaberik gabea izan dadin.
